Cuộc tấn công của những bản sao - 5 dấu hiệu giúp bạn nhận diện video call lừa đảo bằng Deepfake

Công nghệ Deepfake ngày càng tinh vi khiến ranh giới giữa thật và giả trở nên mong manh. Tuy nhiên, dù AI có thông minh đến đâu, chúng vẫn để lại những "hạt sạn" kỹ thuật. Dưới đây là cách các chuyên gia Kaspersky hướng dẫn bạn soi lỗi để lật tẩy những kẻ mạo danh trên màn hình.

Khi "Người quen" gọi điện mượn tiền

Kịch bản lừa đảo kinh điển hiện nay: Bạn nhận được một cuộc gọi video qua Zalo/Messenger/WhatsApp từ một người bạn thân hoặc sếp. Họ xuất hiện trên màn hình, giọng nói quen thuộc, đang trình bày một tình huống khẩn cấp (tai nạn, nằm viện, cần cọc tiền hợp đồng gấp) và yêu cầu bạn chuyển khoản ngay lập tức.

Trước khi hoảng hốt và làm theo, hãy hít một hơi thật sâu và biến mình thành một "thám tử". Đừng vội nhìn vào nội dung câu chuyện, hãy tập trung vào hình ảnh kỹ thuật của video.

5 Dấu hiệu "tố cáo" một video Deepfake

Theo Kaspersky, các thuật toán AI hiện tại vẫn chưa thể mô phỏng sự hoàn hảo của thế giới thực. Hãy chú ý đến 5 điểm yếu sau:

1. Ánh sáng và đổ bóng bất thường (Lighting & Shadows) AI thường rất kém trong việc tính toán vật lý của ánh sáng.

• Hãy xem bóng đổ trên khuôn mặt và bóng ở phông nền có khớp hướng với nhau không.

• Một dấu hiệu rất dễ nhận biết: Người trong video đang quay mặt về phía cửa sổ (đáng lẽ phải sáng tự nhiên), nhưng khuôn mặt họ lại được chiếu sáng rực rỡ mang hơi hướm... ánh đèn studio. Đôi khi, da mặt họ hoàn toàn không có độ bóng phản chiếu ánh sáng như da người thật.

2. Đường nét khuôn mặt bị mờ hoặc "trôi" (Blurred Features) Thuật toán Deepfake hoạt động bằng cách "dán" một khuôn mặt giả đè lên khuôn mặt gốc.

• Hãy nhìn kỹ vào đường chân tóc (hairline) và viền khuôn mặt. Đây là khu vực AI thường xuyên bị lỗi. Bạn có thể thấy sự mờ ảo, nhấp nháy, hoặc màu da chuyển đổi không tự nhiên giữa khuôn mặt giả và phần trán/tóc của người thật phía sau.

3. Ánh mắt vô hồn và chớp mắt lỗi (Eye Glitches) Người bình thường chớp mắt 10-20 lần/phút. Video Deepfake thường mắc các lỗi ngớ ngẩn về mắt:

• Chớp mắt quá ít (mắt trừng trừng vô hồn) hoặc quá nhiều.

• Mắt chớp không đồng bộ (bên nhắm trước, bên nhắm sau) hoặc mí mắt giật cục.

• Đôi khi, AI bị "ảo giác" khiến con ngươi (đồng tử) của một bên mắt bị giật loạn xạ không tự nhiên.

4. Lỗi nhép môi (Lip-syncing issues) Đồng bộ khẩu hình miệng với âm thanh phát ra là một bài toán cực khó với AI.

• Chỉ cần hình ảnh bị trễ một phần mười giây so với âm thanh, mắt thường của bạn có thể nhận ra sự sượng sùng.

• Hãy đặc biệt chú ý khi họ phát âm các từ có âm "M", "F", hoặc "T". Khuôn miệng của Deepfake thường bị méo hoặc không khép lại chuẩn xác theo quy luật tự nhiên.

5. Phông nền "đóng băng" hoặc mờ ảo (Static Background) Kẻ lừa đảo thường dồn toàn bộ sức mạnh xử lý của AI vào khuôn mặt và bỏ quên phông nền.

• Nếu phông nền quá mờ, các vật thể phía sau không có sự tương tác ánh sáng với người phía trước, hoặc khi nhân vật cử động mạnh nhưng phông nền phía sau lại... đứng im phăng phắc một cách kỳ lạ, thì 99% đó là video ghép.

Lời khuyên "Vàng" để không mất tiền oan

Nhận diện bằng mắt thường đôi khi vẫn khó khăn nếu chất lượng mạng kém, khiến video vốn dĩ đã bị mờ nhòe. Do đó, nguyên tắc bảo mật tối thượng nhất là:

1. Chậm lại: Sự hoảng loạn, gấp gáp là vũ khí mạnh nhất của kẻ lừa đảo. Dù đối phương tỏ ra khẩn cấp đến đâu, hãy cứ từ từ xử lý.

2. Hỏi câu hỏi "Gài bẫy": Hãy hỏi một kỷ niệm riêng tư hoặc một thông tin mà chỉ bạn và người đó biết. (Ví dụ: "Hôm qua ông mới gửi tôi số tài khoản đuôi 88 đúng không?" - Dù thực tế họ chưa từng gửi số đó).

3. Kiểm chứng độc lập: Cúp máy và gọi lại ngay lập tức cho người đó bằng một kênh liên lạc khác (số điện thoại di động thông thường, chứ không gọi qua app chat).

Thế giới số ngày càng phức tạp, "Mắt thấy, tai nghe" giờ đây cần phải đi kèm với "Lý trí phán đoán". Đừng để AI đánh lừa bộ não của bạn.

Hương - Theo KasperskyBlog